De literaire opmars van de Haïtiaans-Canadese schrijver Thélyson Orélien is abrupt geëindigd. Zijn Canadese uitgever Les Éditions du Boréal heeft de professionele samenwerking met hem beëindigd nadat uit onderzoek naar voren kwam dat hij kunstmatige intelligentie gebruikte tijdens het schrijven van zijn debuutroman C’était ça ou mourir.
Uitgever Boréal verbreekt samenwerking met Thélyson Orélien na AI-onderzoek
Het boek vertelt het aangrijpende verhaal van een man die het door geweld geteisterde Haïti ontvlucht en via de Verenigde Staten naar Canada reist. Boréal heeft laten weten dat de roman niet opnieuw wordt gedrukt. Ook andere boeken van Orélien zullen niet meer door de uitgeverij worden uitgebracht.
De Bezige Bij annuleert Nederlandse vertaling van omstreden roman
Daarmee verdwijnt het boek ook uit het Nederlandse vooruitzicht. De Bezige Bij zou de roman volgend jaar publiceren in vertaling, onder de titel Het was vluchten of sterven. Naar aanleiding van de recente ontwikkelingen en het besluit van Boréal heeft de Nederlandse uitgeverij besloten de uitgave te annuleren. Eerst wordt contact gezocht met de rechthebbenden; daarna volgt mogelijk meer toelichting.
Prix Goncourt-nominatie ingetrokken na beschuldigingen van AI-gebruik
De klap komt extra hard aan omdat Orélien nog maar een maand geleden gold als een van de grote literaire ontdekkingen. De 38-jarige auteur stond op de longlist van de prestigieuze Franse Prix Goncourt. Zijn roman had bovendien al een kleinere literaire onderscheiding gewonnen. Na beschuldigingen op een anoniem X-account werd hij van de lijst gehaald en begon Boréal een onderzoek naar zijn schrijfproces.
AI-tags in metadata van manuscript ontdekt tijdens onderzoek
Aanvankelijk nam de uitgeverij het voor Orélien op. Boréal wilde samen met de auteur een dossier samenstellen over het ontstaan van de roman, in de hoop zijn onschuld aan te tonen. Nieuwe informatie veranderde dat standpunt volledig. Volgens de uitgever verzamelde men verschillende versies van het manuscript en werden in de metadata van bepaalde documenten sporen van AI-tags aangetroffen.
Hoe groot de rol van kunstmatige intelligentie precies is geweest, kan niet worden vastgesteld. Boréal zegt wel dat bewezen is dat Orélien AI heeft gebruikt, ondanks zijn eerdere ontkenningen. Op een bepaald moment zou de schrijver bovendien niet langer aan het onderzoek hebben willen meewerken. De uitgever verklaarde het onderzoek met tegenzin te hebben uitgevoerd, maar zag uiteindelijk geen andere uitweg.
Thélyson Orélien verdedigde zijn schrijfstijl tegen AI-beschuldigingen
Orélien heeft de beschuldigingen lange tijd krachtig van de hand gewezen. Zinsconstructies die door de AI-detectietool Pangram als verdacht werden aangemerkt, schreef hij toe aan de Haïtiaanse en Caraïbische literaire traditie waarin hij werkt. Ook hield hij vol dat hij zijn roman al in 2019 had afgerond, voordat AI-tools breed ingang vonden. C’était ça ou mourir verscheen dit jaar in het Frans bij Boréal.
Schrijver erkent AI als hulpmiddel te hebben gebruikt tijdens schrijfproces
Na het nieuws over de breuk met zijn uitgever gaf Orélien in een telefoongesprek een genuanceerder beeld. Hij erkende dat hij tijdens het creatieve proces en voor historisch onderzoek AI had gebruikt, maar benadrukte dat geen enkele zin uit zijn boek door een machine was geschreven. De schrijver, die in Canada verblijft, zei dat het normaal was dat de uitgever zijn eigen instituut beschermde in plaats van hem.
AI-rel rond debuutroman roept vragen op over toekomst van literatuur
Tegelijkertijd sprak hij zijn angst uit dat de gevolgen verder kunnen gaan dan het verdwijnen van zijn roman uit de boekhandel. Hij vroeg zich af of de betrokken partijen na het boek ook persoonlijk achter hem aan zouden komen. Wat begon als een veelbelovend jaar met een plek op de longlist van de Prix Goncourt, eindigt zo met een teruggetrokken vertaling, een verbroken uitgeversrelatie en een blijvende discussie over de grens tussen AI als hulpmiddel en AI als onderdeel van het literaire schrijfwerk.
