Een schilderij met een indrukwekkende artistieke waarde én een zwaar oorlogsverleden heeft in Londen een gigantisch bedrag opgeleverd. Das bunte Leben van de Russisch-Franse expressionist Wassily Kandinsky werd bij Christie's geveild voor 27 miljoen pond, omgerekend bijna 32 miljoen euro.

Kandinsky-schilderij Das bunte Leben erkend als roofkunst

Aan de verkoop ging een lange en pijnlijke geschiedenis vooraf. Het werk werd in 2023 door het Duitse Openbaar Ministerie officieel aangemerkt als roofkunst. Daarna werd het teruggegeven aan de erfgenamen van Emanuel en Hedwig Lewenstein, een Joods echtpaar dat in de vorige eeuw in Amsterdam woonde.

De Lewensteins waren geen onbekenden in de kunstwereld. Emanuel en Hedwig bezaten in Amsterdam een naaimachinefabriek op de Dam en hadden daarnaast een omvangrijke collectie opgebouwd. In die verzameling bevonden zich onder meer werken van Jan Toorop, Jozef Israëls en Jean Metzinger. Een deel van die collectie raakte tijdens de oorlog uit beeld.

Geschiedenis van Kandinsky's Das bunte Leben uit 1907

Kandinsky schilderde Das bunte Leben in 1907 in Parijs. Hij verbleef daar destijds samen met zijn minnares Gabriele Münter, die eveneens kunstenaar was. Twintig jaar later, in 1927, kochten Emanuel en Hedwig Lewenstein het kleurrijke werk. Niemand kon toen voorzien hoe turbulent de geschiedenis ervan nog zou worden.

Schilderij tijdens Tweede Wereldoorlog geveild en verdwenen

Kort na het begin van de Duitse bezetting van Nederland werd het schilderij geveild. Uiteindelijk kwam het terecht bij de Joodse kunstverzamelaar Sal Slijper. De daaropvolgende route bleef jarenlang omgeven door vragen. Na verloop van tijd verkocht zijn familie het werk aan de Bayerische Landesbank.

De Duitse bank bracht het schilderij vervolgens in permanente bruikleen onder bij de Städtische Galerie im Lenbachhaus in München. Daar was het werk decennialang voor het publiek te zien. Achter die museumcontext bleef echter een geschiedenis schuilgaan die pas veel later volledig werd onderzocht.

Onderzoek naar nazi-roofkunst onthult herkomst van het schilderij

Uit onderzoek kwam naar voren dat een medewerker van het museum het schilderij in 1940 in opdracht van een onbekende via een koerier naar een veilinghuis had laten brengen. Daar werd het te koop aangeboden. Het werk meet 130,5 bij 16,6 centimeter. Onderzoekers vonden talrijke aanwijzingen dat de nazi's het schilderij in beslag hadden genomen.

Erfgenamen Lewenstein krijgen Kandinsky-schilderij terug in 2023

Na de Tweede Wereldoorlog gaven de kinderen van Emanuel en Hedwig Lewenstein de zoektocht naar de verdwenen collectie niet op. Zij probeerden jarenlang de kunstwerken van hun ouders terug te vinden. Die inspanningen kregen in 2023 een belangrijk resultaat, toen de Duitse bank Das bunte Leben aan de erfgenamen teruggaf.

Eerder Kandinsky-schilderij bracht ruim 60 miljoen euro op

De recente veiling is niet de eerste keer dat de familie met een Kandinsky een uitzonderlijke opbrengst behaalt. In 2023 verkochten de erfgenamen ook Bild mit Häusern. Dat schilderij bracht ruim 60 miljoen euro op, nadat het na een jarenlang conflict met de gemeente Amsterdam was teruggegeven.

Veiling bij Christie's levert bijna 32 miljoen euro op

Met de verkoop in Londen krijgt Das bunte Leben opnieuw een financiële waarde die nauwelijks te bevatten is. Tegelijk blijft het schilderij verbonden met het verhaal van een Joodse familie, een verdwenen collectie en een moeizame zoektocht naar rechtmatige eigendom. Juist die combinatie maakt de veiling zoveel meer dan alleen een recordbedrag voor een kleurrijk kunstwerk.